Stap in de geschiedenis
van de Voorhaven
De Voorhaven krijgt vorm
Op 11 juni 1882 legt de minister van Openbare Werken de eerste steen van de kaaimuur van de Voorhaven.
De jonge stadsingenieur Emile Braun — later de populaire burgemeester van Gent — ontwerpt een nieuwe haven buiten het stadscentrum. Tussen 1882 en 1892 wordt een haven aangelegd die vooral inzet op overslag tussen schepen en de naastliggende spoorwegen.
Met meer dan één kilometer kaai en de meest vooruitstrevende bouwtechnieken van haar tijd verdubbelt de Voorhaven in één beweging de capaciteit van de Gentse haven. Voor de funderingen worden zelfs technieken toegepast die ook bij de Brooklyn Bridge in New York werden gebruikt.
De katoenloodsen
Vanaf 1886 verrijzen langs de nieuwe Voorhavenkaai zes monumentale loodsen voor katoenopslag. Een deel ervan wordt gebouwd met recuperatiemateriaal van de Wereldtentoonstelling in Antwerpen in 1885.
Gent is dan een van de belangrijkste textielsteden van Europa. Katoen komt per schip toe, wordt opgeslagen in de stalen loodsen en vertrekt via zes spoorlijnen naar spinnerijen in en rond de stad. Zelfs het Gravensteen doet in die periode dienst als spinnerij.
Voorhaven wordt Achterhaven
Schepen worden groter en de Voorhaven raakt al snel te klein. Nieuwe dokken worden verder noordwaarts gebouwd, waardoor de havenactiviteiten geleidelijk opschuiven.
Sinds de oprichting van het Gemeentelijk Autonoom Havenbedrijf Gent behoort de Voorhaven niet langer tot het eigenlijke havengebied.
Het begin van de teloorgang
In de jaren tachtig staan de oude kades en loodsen grotendeels leeg of raken ze in verval. Bedrijven sluiten hun deuren of trekken weg.
Wanneer de Stad Gent LOODS 21 in 1985 afbreekt, lijkt het lot van de site bezegeld. Ook voor LOODSEN 22 en 23 is dan al een afbraakvergunning afgeleverd.
LOODSEN 22 en 23 worden gered
Wanneer bioloog Dirk Valvekens de Voorhaven begin jaren negentig ontdekt, is de afbraak van LOODS 24 al ingezet. Hij ziet in de vervallen havenloodsen en de karaktervolle volkswijk een uitzonderlijk potentieel.
Met de steun van kapitein André De Wilde, toen algemeen directeur van het Havenbedrijf, en samen met de Londense architecten van Form Design, wordt de geplande afbraak van LOODSEN 22 en 23 alsnog stilgelegd. Na twaalf jaar onderhandelen verkoopt de Stad Gent in 2002 een belangrijk deel van de Voorhaven voor een ambitieus privaat restauratie- en herbestemmingsproject.
Beschermd erfgoed
Op 20 november 1996 wordt het beschermingsbesluit Tolhuis en Voorhaven definitief. De Voorhaven wordt daarmee het grootste beschermde stadsgezicht van Gent.
Veertien monumenten krijgen een beschermde status waaronder de overgebleven loodsen 20, 22, 23 en 26, maar ook het gietijzeren hekwerk met wachthuisjes, de spoorwegbrug, de brandweerkazerne en de 'titan'-havenkranen. De kranen ondergaan momenteel een opknapbeurt en worden binnenkort terug geplaatst op 100 meter van hun oorspronkelijke standplaats.
Een nieuwe Voorhaven
LOODS 22 wordt door Dirk Valvekens herbestemd tot een levendige mix van creatieve bedrijven en 24 woonlofts.
De Stad Gent restaureert delen van het beschermde hekwerk en de havenkranen, legt het Voorhavenpark aan en vernieuwt verschillende kasseistraten. Ook de brandweerkazerne aan de Londenstraat krijgt een nieuwe invulling met sociale woningen. LOODS 20 ondergaat intussen een eerste karkasrestauratie.
Wonen en werken aan het water
De volledig gerenoveerde LOODSEN 22 en 23 bieden onderdak aan een vijftigtal gezinnen en een dertigtal creatieve bedrijven, actief in onder meer architectuur, design, fotografie, gaming, IT, HR, gezondheid, wellness, marketing en communicatie.
De herbestemming geeft de Voorhaven en Muide-Meulestede nieuw elan. Jonge gezinnen vinden hun weg naar de buurt, bestaande woningen worden gerenoveerd en nieuwe projecten versterken het woonweefsel.
De Voorhaven staat op de kaart
Rust, groen en water, op een boogscheut van het centrum van Gent: de Voorhaven groeit uit tot een gegeerde plek om te wonen en te werken. Met Dok Noord vlakbij, nieuwe horeca en winkels in de omgeving, en Gent Jazz dat jaarlijks aan de Voorhaven neerstrijkt, is de wijk volop in beweging.
LOODS 20, de volgende stap
In 2025 keurt de Stad Gent de omgevingsvergunning voor LOODS 20 goed. Na een lang traject is de laatste historische loods aan de Voorhaven klaar voor haar transformatie.
De werken zijn ondertussen gestart en de oplevering is voorzien voor begin 2028. LOODS 20 is volledig beschermd en krijgt een nieuwe toekomst als een bijzondere plek voor wonen, werken en creëren — met respect voor het beschermde erfgoed en de geschiedenis die in elke spant, trap en douanedepot voelbaar blijft.
